تفسیر آزمایش sgot و sgpt | آزمایشات کبد و میزان نرمال بودن
کبد یکی از مهمترین اندامهای بدن است و در متابولیسم مواد غذایی، پردازش داروها، تولید برخی پروتئینها، تنظیم چربیها و دفع مواد زائد نقش دارد. آسیب به این عضو ممکن است برای مدت طولانی بدون علامت مشخص باقی بماند؛ به همین دلیل، آزمایش خون میتواند در شناسایی برخی اختلالات کبدی اهمیت داشته باشد.
آزمایشهای کبد مجموعهای از بررسیهای آزمایشگاهی هستند که آنزیمها و مواد مختلف مرتبط با کبد را اندازهگیری میکنند. SGOT و SGPT از شناختهشدهترین این شاخصها هستند که امروزه بیشتر با نامهای AST و ALT شناخته میشوند.
اگر در برگه آزمایش خود با افزایش یکی از این دو مورد مواجه شدهاید، نباید تنها بر اساس یک عدد درباره سلامت کبد قضاوت کنید. تفسیر آزمایش SGOT و SGPT باید با توجه به محدوده مرجع همان آزمایشگاه، میزان افزایش، علائم فرد، داروهای مصرفی و سایر آزمایشهای کبد انجام شود.
در ادامه این مقاله از آزمایشگاه انصار، بهطور کامل با مفهوم SGOT و SGPT، میزان نرمال این آنزیمها، دلایل افزایش یا کاهش آنها و نحوه تفسیر نتایج آزمایش آشنا میشوید.
تفسیر آزمایش SGOT و SGPT؛ میزان نرمال چقدر است؟
برای تفسیر دقیق نتایج این آزمایش، ابتدا باید بدانیم SGOT و SGPT چه آنزیمهایی هستند و افزایش یا کاهش هرکدام چه اطلاعاتی درباره وضعیت کبد در اختیار ما قرار میدهد.
SGOT یا AST چیست؟
SGOT نام قدیمی AST (Aspartate Aminotransferase) است. این آنزیم در کبد وجود دارد، اما در قلب، عضلات و برخی بافتهای دیگر نیز یافت میشود. هنگامی که سلولهای حاوی AST آسیب ببینند، این آنزیم وارد جریان خون میشود و مقدار آن میتواند افزایش پیدا کند.
به همین دلیل، بالا بودن SGOT بهتنهایی به معنای بیماری کبدی نیست و ممکن است در برخی آسیبهای عضلانی یا شرایط دیگر نیز دیده شود.
SGPT یا ALT چیست؟
SGPT همان ALT (Alanine Aminotransferase) است. این آنزیم بیشتر در سلولهای کبدی وجود دارد و هنگام آسیب این سلولها وارد خون میشود. به همین دلیل، ALT معمولاً شاخص اختصاصیتری برای آسیب سلولهای کبدی نسبت به AST محسوب میشود.
افزایش ALT میتواند در شرایطی مانند کبد چرب، هپاتیت، برخی بیماریهای کبدی و آسیب ناشی از بعضی داروها مشاهده شود؛ البته نتیجه آزمایش بهتنهایی علت را مشخص نمیکند.
میزان نرمال SGOT و SGPT چقدر است؟
محدوده طبیعی این آنزیمها میتواند بین آزمایشگاهها متفاوت باشد. برای نمونه، MedlinePlus محدوده نمونه AST را ۸ تا ۳۳ U/L و ALT را ۴ تا ۳۶ U/L ذکر میکند، اما این اعداد نباید بهعنوان محدوده ثابت برای همه افراد استفاده شوند.
بنابراین هنگام تفسیر آزمایش SGOT و SGPT، مهمترین مرجع، محدودهای است که در کنار نتیجه آزمایش شما درج شده است. روش آزمایش و عوامل فردی میتوانند بر محدوده مرجع تأثیر بگذارند.
تفسیر آزمایش SGOT و SGPT؛ میزان نرمال چقدر است؟
بالا بودن SGOT و SGPT به چه معناست؟
افزایش این آنزیمها معمولاً نشان میدهد که سلولهای حاوی AST یا ALT دچار آسیب یا التهاب شدهاند؛ اما میزان افزایش و الگوی آن باید بررسی شود.
بالا بودن SGPT یا ALT بیشتر به سمت آسیب سلولهای کبدی توجه پزشک را جلب میکند، در حالی که افزایش SGOT یا AST میتواند منشأ کبدی یا غیرکبدی داشته باشد. بنابراین ممکن است پزشک برای پیدا کردن علت، آزمایشهای دیگری نیز درخواست کند.
پایین بودن AST و ALT در اغلب موارد اهمیت بالینی زیادی ندارد. با این حال، اگر ALT به شکل غیرمعمول پایین باشد، پزشک ممکن است شرایط دیگری مانند کمبود ویتامین B6 یا برخی مشکلات زمینهای را نیز در نظر بگیرد.
تفاوت SGOT و SGPT چیست؟
مهمترین تفاوت این دو آن است که SGPT یا ALT بیشتر در کبد متمرکز است، اما SGOT یا AST در بافتهای دیگری مانند عضلات و قلب نیز وجود دارد.
به همین دلیل، افزایش ALT معمولاً ارتباط مستقیمتری با آسیب کبدی دارد. در مقابل، اگر AST بالا باشد، پزشک باید احتمال آسیب عضلانی یا سایر علل را نیز بررسی کند.
همچنین نسبت AST به ALT در برخی شرایط میتواند اطلاعات تکمیلی در اختیار پزشک قرار دهد؛ اما این نسبت نباید بهصورت مستقل و بدون توجه به سایر نتایج آزمایش تفسیر شود.
علت بالا بودن SGOT و SGPT چیست؟
علل مختلفی میتوانند باعث افزایش این آنزیمها شوند. از مهمترین موارد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کبد چرب: یکی از علل شایع افزایش خفیف آنزیمهای کبدی است.
- هپاتیت: التهاب کبد ناشی از ویروسها یا عوامل دیگر میتواند AST و ALT را افزایش دهد.
- مصرف برخی داروها: بعضی داروها و مکملها میتوانند به کبد آسیب بزنند.
- مصرف الکل: الکل میتواند باعث آسیب سلولهای کبدی و تغییر آنزیمهای کبدی شود.
- آسیب عضلانی: بهویژه در مورد AST اهمیت دارد.
- اختلال در جریان خون کبد: کاهش شدید خونرسانی به کبد میتواند افزایش قابل توجه آنزیمها ایجاد کند.
- برخی بیماریهای دیگر: بیماریهای متابولیک، خودایمنی و برخی اختلالات ارثی نیز ممکن است در افزایش آنزیمهای کبدی نقش داشته باشند.
بنابراین بالا بودن SGOT یا SGPT بهتنهایی تشخیص یک بیماری خاص نیست.
علت بالا بودن SGOT و SGPT چیست؟
میزان افزایش SGOT و SGPT چگونه تفسیر میشود؟
شدت افزایش آنزیمها نیز در تفسیر نتیجه اهمیت دارد. پزشک معمولاً مقدار آزمایش را با حد بالای محدوده طبیعی آزمایشگاه (ULN) مقایسه میکند.
بهطور کلی، افزایش کمتر از دو برابر حد بالای طبیعی، افزایش خفیف محسوب میشود؛ افزایشهای بالاتر نیازمند بررسی دقیقتر هستند. راهنمای کالج آمریکایی گوارش نیز در ارزیابی آنزیمهای کبدی، شدت افزایش AST و ALT را در کنار شرح حال، داروها، عوامل خطر و سایر آزمایشها بررسی میکند.
نکته مهم این است که شدت افزایش آنزیمها لزوماً با شدت آسیب دائمی کبد برابر نیست. بنابراین نباید صرفاً از روی عدد SGOT یا SGPT درباره میزان آسیب کبد قضاوت کرد.
آیا بالا بودن SGOT و SGPT همیشه نشانه بیماری کبد است؟
خیر. عوامل مختلفی میتوانند نتیجه این آزمایشها را تغییر دهند. برای مثال، ورزش شدید، بعضی داروها، مکملها و آسیب عضلانی میتوانند روی نتایج اثر بگذارند. AST به دلیل وجود در عضلات، بیشتر تحت تأثیر آسیب عضلانی قرار میگیرد.
به همین دلیل، پزشک هنگام تفسیر نتیجه به سابقه پزشکی، وزن، مصرف داروها و مکملها، میزان فعالیت بدنی، علائم و سایر آزمایشها توجه میکند.
چه آزمایشهایی در کنار SGOT و SGPT برای بررسی کبد انجام میشوند؟
برای ارزیابی کاملتر وضعیت کبد، معمولاً AST و ALT در کنار شاخصهای دیگری بررسی میشوند. از جمله:
- ALP: برای بررسی برخی مشکلات کبد و مجاری صفراوی
- GGT: شاخص دیگری برای بررسی کبد و مجاری صفراوی
- بیلیروبین: برای ارزیابی پردازش و دفع این ماده توسط کبد
- آلبومین: برای بررسی یکی از پروتئینهای ساختهشده در کبد
- PT/INR: برای ارزیابی توانایی بدن در انعقاد خون و عملکرد سنتزی کبد
پزشک با کنار هم گذاشتن این نتایج میتواند الگوی آزمایشها را بررسی کرده و در صورت نیاز، تصویربرداری یا آزمایشهای تکمیلی را درخواست کند.
چه آزمایشهایی در کنار SGOT و SGPT برای بررسی کبد انجام میشوند؟
چه زمانی بالا بودن SGOT و SGPT نیاز به پیگیری پزشکی دارد؟
اگر نتیجه آزمایش شما بالاتر از محدوده مرجع است، بهتر است آن را با پزشک در میان بگذارید؛ بهخصوص اگر افزایش در آزمایشهای تکراری باقی بماند یا همراه با علائمی مانند زرد شدن پوست یا چشم، ادرار تیره، درد یا تورم شکم، خستگی شدید، تهوع یا کاهش اشتها باشد.
در چنین شرایطی ممکن است پزشک آزمایش را تکرار کند یا برای مشخص شدن علت افزایش، بررسیهای بیشتری مانند آزمایش هپاتیت، سونوگرافی یا سایر آزمایشهای تخصصی را انجام دهد.
جمعبندی؛ تفسیر آزمایش SGOT و SGPT
تفسیر آزمایش SGOT و SGPT تنها با نگاه کردن به یک عدد امکانپذیر نیست. SGOT همان AST و SGPT همان ALT است. ALT ارتباط نزدیکتری با سلولهای کبدی دارد، در حالی که AST در عضلات و برخی بافتهای دیگر نیز وجود دارد.
افزایش این آنزیمها میتواند در کبد چرب، هپاتیت، مصرف برخی داروها، مصرف الکل و شرایط مختلف دیگر دیده شود. از طرفی، محدوده طبیعی نیز باید بر اساس رنج درجشده در برگه آزمایش تفسیر شود. بنابراین اگر SGOT یا SGPT شما خارج از محدوده طبیعی است، به جای نگرانی یا خوددرمانی، نتیجه را در کنار سایر آزمایشهای کبد و شرایط بالینی خود با پزشک بررسی کنید.
